Üniversitede erişilebilirlik açısından karşılaştığın zorluklar nelerdir? Bunlar arasında fiziksel ortam, dijital materyallere erişim veya destek hizmetleri gibi alanlar var mı?
Ben fiziksel ile başlamak istiyorum çok güncel bir durum olduğundan dolayı bence daha öncekiler de bahsetmiştir şu an kampüsün durumu korkunç. Hiç erişilebilir değil, bana güvende hissettirmiyor. Çünkü her yerde inşaat var, her yer karmakarışık, kendimi labirentin içinde yol bulmaya çalışıyor gibi hissediyorum. İnşaat olmayan alanlarda da şöyle bir örnek verebilirim, Zemin Kafe’yi biliyorsun mesela onun girişini, tam girişini bulmakta zorlanabiliyorum zaman zaman. Hani biliyorum nerede olduğunu evet, ama ne New Hall’ün olduğu tarafta kılavuz yolu yok ya da eğitim fakültesinin orada yok. Ya şu an ben kampüsü bildiğim için sorun yaşamıyorum ama yeni gelen biri, ya da kampüse alışmaya çalışan biri öğrenmekte zorlanır. Güney kampüste inşaat yok ama orada da kılavuz yol çok eksik ve çok büyük bir alan orada çok kaybolmuş hissedebiliyorsunuz yön bulmaya çalışırken. Tüm algılarının açık olması gerekiyor. Böyle neredeyim işte nereden nereye gideceğim gibisinden. Fiziksel tarafta düşüneyim… Mesela ilk zamanları hatırladığımda binalarda hangi sınıf nerede bunu bulmak zorlayıcı olabiliyordu ama zaten binaların sistemini öğrendikten sonra daha ezberleyerek işte atıyorum yüz bir ile başlıyor yüz altı şu tarafta o zaman iki yüz bir de bu taraftadır gibi bir mantıkla bulabiliyorum şu an. Belki biraz derslerin erişilebilirliğinden bahsedebilirim. Aslında kendi bölüm derslerinde çok sorun yaşamıyorum şu an zaten son sınıfta olduğum için ama kitle derslerinde ya da işte bu durumla ilk kez karşılaşan hocaların derslerinde çok zorlandığım durumlar oldu çünkü neyi nasıl yapacaklarını bilmiyorlar. Talep ettiğinde de sürekli hatırlatmak gerekiyor, unuttuğunda bunun benim sorumluluğum olduğunu söyleyenler oluyordu. Bunun haricinde materyalleri erişilebilir sağlayamayabiliyorlar, slaytlarında çok görsel var bunu aslında bir betimleme metni eklemesi gerekiyor ama bunu yapmayanlar çoğunlukta ya da nasıl yapacağını bilmiyorlar. Başka ne olabilir… Mesela kitapların elektronik ortamda olması gerekiyor genelde bu sağlanıyor ama PDF’lerin erişilebilir olmama durumu oluyor. Nasıl denir fotoğraf şeklinde oluyor PDF ve kelimeler taranamıyor okuyucu bunu okumuyor. Dolayısıyla burada asistan desteği alıyoruz biz Görme Engelliler Teknoloji ve Eğitim Merkezi’nden (GETEM). Oradaki asistanlarımız yardımcı oluyor ama yani birine bağlı olmadan direkt ona erişilebiliyor olmak isterdim.
Kampüs yaşamını erişilebilir kılan ya da engelleyen unsurlar neler? Örneğin; yollar, toplu taşıma, kampüsler arası ulaşım, yemekhane veya sosyal alanlar hakkında neler söyleyebilirsin?
Bence yemekhaneyle başlayayım orada görevlilerin destek oluyor olması çok kolaylaştırıyor işimizi ama orada da görevlilerin bizi görmelerini beklemek gerekiyor. Kartımı basıp ben kenarda bekliyorum biri gördüğünde gelip yardım ediyor. Belki bunu ben de düşünüyorum böyle bir buton işte onlara ulaşacak bir ses falan bir şey olabilir mi ama bilmiyorum. Çok kampüsler arası dersim olmadı hep kuzeydeydi derslerim o yüzden hiç dersten derse koşmak durumunda kalmadım. Ama işte Güney Kuzey arasında ders olan bir durumda, ben daha yavaş yürüyorum çünkü etrafımda ne var ne yok anlayamadığım için daha dikkatli olmam gerekiyor. Bu biraz kişisel de bir durum ben daha yavaş olduğum için de böyle olabilir ama on dakikada Güneyden kuzeye çıkmak çok zor. Mesela şey sürekli bozuluyor, bu karşıya geçtiğimiz ışık var ya ses veren oradaki, ışığın sesi sürekli bozuluyor orada işte birilerinden destek almak gerekiyor, etrafında biri var mı yok mu ya da karşıdan biri basarsa öyle geçebiliyorum. Sosyal ortam bir şey daha demiştin sanki. Shuttle çok kullanmadım çünkü güneye indiğimde hep böyle bir şey için ya bir kulüp etkinliği ya da işte ne bileyim canım sıkıldı bir güneye gideyim gibi indiğim için en azından bir yere yetişmek için kullanmam gerekmedi o yüzden bir sorun yaşamadım onunla ilgili. Duyduğum kadarıyla sıra beklemek gerekiyor onun için. Dolayısıyla burada işte sıra nerede başlıyor nerede bitiyor shuttle nerede bildiğim kadarıyla oralarda da kılavuz yol yok sanki o yüzden bununla ilgili bir sıkıntı olabilir nerede beklemek gerekiyor nerede duracak nereden alacak bunla ilgili sorunlar olabilir. Şu an bizim de biraz GETEM’de üzerine düşündüğümüz bir konu biraz fiziksel kampüsün durumuyla da alakalı ama sesli çalışabileceğimiz alan yok şu an kampüste.
Üniversitenin sosyal etkinlikler, kulüpler veya topluluklar gibi alanlarda engelli bireyler için sağladığı imkanlar hakkında ne düşünüyorsun? İyileştirilmesi gerektiğini düşündüğün noktalar var mı?
Tabii ki de var. Ben Engelli Hakları Birimi’nde şey üzerinde durmayı çok istedim. Erişilebilir kulüp rehberi. Aslında planı da hazırladım ama birimlere çok talep olmadığı için bunu gerçekleştiremedik. Şöyle düşünmüştüm ben. Kulüpler Arası Kurul’da (KAK) bence bir şey olması gerekiyor, erişilebilirliğinin denetlenmesi gereken böyle bir ekip.
Ya da böyle bir yönerge sunulup bunun imzalanmasını düşünebiliriz.
Evet aynen öyle yani o etkinlik KAK’tan geçerken onun erişilebilirliğine de bir bakılması gerekiyor bence işte nerede ne yapılıyor. Sosyal medya postlarını bence BUSOS da artık buna dikkat etmiyor, alt metin eklenmiyor, ekran okuyucular okuyor belli bir noktaya kadar ama bazılarını okuyamayabiliyor. İşte o an şey yapıyorum hani fotoğrafını çekip yapay zekadan betimleme almak istiyorum öyle yapıyorum. Evet çözümü var ama alt metin eklense direkt sorun yok Instagram’da o anda görebilirim onu.
Ben BUSOS ve BÜDAV’da yer aldım onun haricinde kulüp bilmiyorum açıkçası deneyimlemedim. BÜDAV’da sorun yaşamadım orada zaten sadece seminer ve sempozyumlar olduğu için daha eşitselliğe yönelikti. BUSOS’ta da gülen gözlerle ve engelli hakları birimindeydim. Gülen gözlerde biraz kendi yolumu kendim buldum aslında çocuklarla çalışırken işte ne yapılır nasıl yapılır. Daha öncesinde görme engelli bir gönüllü var mıydı yok muydu onu bilmiyorum. Zaten hak savunuculuğu yapan bir kulüp buna daha çok dikkat ediyor BUSOS. Bu arada iki senedir BUSOS’ta değilim o yüzden son durumdan emin değilim ama bence dediğim gibi yani oryantasyondan başlayarak etkinlikler de dahil olmak üzere erişilebilirliğe daha çok dikkat edilmesi gerekiyor. Mesela fiziksel engelli biri varsa işte kulüp toplantısını atıyorum ona daha kolay erişebileceği ya da online katılabileceği bir ortam sağlanabilir. Ya da bir atölye düzenleniyorsa onun formunda en azından belirtmek istediğiniz bir şey var mı, herhangi bir engeliniz var mı gibi sorular eklenebilir. Ben de duruma göre destek alabileceğim bir şey isteyebilirim, bilmediğim bir yerde bir etkinlik varsa ya da bir toplantı belki kulüpten bir kişiden asistanlık desteği isteyebilirim eşlik etmesi adına.
Bu tarz uygulamaların kulüp yönetmeliklerine koyulup her kulüpte uygulanması gerekiyor aslında.
Evet ve bence yönetimdekilerin en azından başkanların bu durumda neler yapabileceklerini biliyor olmaları gerekiyor. Her şeyi bilemezler tabi ki kapsayıcı olamayabilirler ama en azından böyle bir durum var ve bu durumda ne yapabiliriz nereye nasıl ulaşabiliriz bunun net bir yönergesinin olması gerekiyor.
Biz de Artı Dergi olarak bugün konumuz buydu aslında. Bir yazı çıkarıyoruz ama bunun faaliyete de dökülmesi lazım diyerek hem Haklar Birimi’nde özellikle konuşulması için bir konu ayırdık, bir de KAK’ta da konuşulması için ve böyle KAK’taki kulüplerin imzalaması için bir yönerge oluşturmayı düşünüyoruz. Umarım başarılı oluruz ve senden de yardım almayı çok isteriz bu konuda.
Ben de çok isterim destek olmayı hatta belki yeniden BUSOS’la böyle bir temas etmek bana da iyi gelebilir.
Ders materyallerine ve kaynaklara erişim konusunda herhangi bir sorun yaşıyor musun? Üniversitenin bu konudaki destek hizmetleri yeterli mi? Kütüphane imkanları senin için erişilebilir mi?
Registration web sitesinin erişilebilirliğinin bir gözden geçirilmesi gerekiyor çünkü orada bazı sıkıntılar var. Mesela ders eklerken çıkarırken tekrar başa dönüp kontrol etmek gerekiyor ve sen de biliyorsun bir savaş ortamı ders seçimi. Bence buradan biraz web sitelerinin erişilebilirliğinde eksiklikler var. Materyaller konusu çok hocaya bağlı bir şey hoca destek olmak istediğinde şu ana kadar kendi deneyimimden aktarabileceğim bunun yolunu bir şekilde buluyoruz. Bilmiyorsa da öğrenmeye açık biriyse eğer ben yönlendiriyorum, o biraz bakıyor ne yapabiliriz, bu şekilde oluyor. Ama ek süreyi ya da okuyucu desteğini sürekli hatırlatmamız gereken hocalar da olabiliyor. Bu sefer de şey diyorsun “Bu benim hakkım ben bir kere söyledim neden defalarca hatırlatmak zorundayım”. Kütüphane kısmına geleceğim, şu an web sitesi değişmiş sanırım kütüphanenin ve ben şu an hani kitap taraması için girdiğimde anlayamıyorum nasıl çalışıyor. Fiziksel olarak baktığında daha öncesinde bizim kullanabildiğimiz bir braille odası vardı alt katta biz orada asistanlarımızla birlikte sesli çalışabiliyorduk. Şu an orası kapalı. Ben aynı zamanda GETEM’de engelli öğrenci temsilcisiyim ve engelli komisyonunda toplantıya katıldığımda bu konu konuşuldu ve bir çözüme ulaşılamadı. Neden? Çünkü herhangi bir yer sağlayamıyor bize kütüphane.
Peki nerede ders çalışıyorsunuz, okul dışında içinde bir yer var mı?
Benim bildiğim kadarıyla okul içinde bir yer yok yani çünkü ekran okuyucu kullanıyoruz kulaklık takman gerekiyor ama zaten etrafında çok ses var ve kulağına da giden bir ses var bu noktada odaklanmak çok zor. Çatıda şu an bir çalışma alanı var ama orayı ben kullanmadım. Nasıl bir ortam bilmiyorum o yüzden gitmedim ama çok uygun bir ortam olmadığını düşünüyorum. Yurtlardaki zaten studyler şey sessiz ortamlar yine ekran okuyucu kullanırken kulaklık takmam gerekiyor ya da farklı bir şekilde kendine ait bir alan bulamıyorsun. Biz odada üç kişi olduğumuz için bir şekilde oda arkadaşların da okuyucuyla ilgili sıkıntıları olmadığı için ben odada çalışıyorum genelde.
Ya da dışarıda çalıştığınızda bir kafeye falan oturmak zorunda kalıyorsunuz
Orada artık böyle etrafındaki sesten dinlediğini anlamaya çalışıyorsun şey gibi böyle gördüğüm şeyi seçmeye çalışırsın ya bizim duyduğumuz bir şeyleri seçmeye çalışarak çalışıyoruz. Zor oluyor çünkü kafeler de çok kalabalık çok gürültülü, kampüs zaten sıkıntılı. Şu anki engelli birimi koordinatörü şey dedi en azından böyle kapatabileceğimiz bir şekilde ne bileyim bir paravan olur bir şekilde bir yer ayarlayalım ama şu an yapılmış bir şey yok. Toplantının üzerinden de neredeyse iki ay geçti.
Toplantıda veya alınan kararların bir faaliyete geçtiğini gördünüz mü şimdiye kadar
Şimdi şöyle bir durum var: bizim geçen GETEM’deki koordinatör hocamız görevden alındı, yerine bir kayyum hoca geldi ve komisyonda gördüğüm kadarıyla herkes atanmış hocaydı. Toplantıya geldiklerinde şöyle bir şey duydum “GETEM’in açılımı ne?” diye soran bir hoca vardı. Sen engelli komisyonu toplantısındasın bir zahmet GETEM’in açılımı bilerek gel. Orada alınan kararlar vardı. Dekanlıklar tarafından hocalara yazı gitmesi gerekiyordu engelli bir öğrenciniz var böyle böyle ihtiyaçları var bunların gözetiliyor olması gerekiyor başlıklı. Ne yapıldı şu an ben bilmiyorum açıkçası. Temsilci olarak haberimin olması gerekiyor ama haberim yok. Mesela bir WhatsApp grubu kuracaklardı oradaki tüm görevli kişiler ama böyle bir grup da kurulmadı ya da beni almadılar, bilmiyorum. Zaten atanmış hocalar da okulun düzenini bilmiyor. Diyor ki yurtta bir yer ayarlayabilsek, yurtlar zaten biz sığmıyoruz ekstra öğrencilere çalışabilecek bir alan nasıl ayarlansın.
Beşinci sorum, üniversitedeki akademik ve sosyal çevrede engellilik konusunda farkındalık veya destek mekanizmaları açısından neler gözlemliyorsun? Yine GETEM’den de bahsedebilirsin burada. Bu alanda geliştirilmesi gerektiğini düşündüğün noktalar var mı?
BÜREM’in sanırım engelliler için yaptığı ekstra bir şey yok. Zaten oradaki kaynaklar da sınırlı ve öğrenciler başvuru yaptığında bir bekleme listesine alınıyorlar diye biliyorum. En son web sitesini incelediğimde de herhangi bir şey göremedim engelli öğrencilere yönelik ekstra kontenjan ya da farklı bir durum. Ve üniversite içinde çeşitlilik, kapsayıcılık, erişilebilirlik üzerine herhangi bir farkındalık çalışması yaptıkları da görmedim. Onların görev tanımı içinde midir değil midir bunu bilmiyorum ama böyle bir şey görmedim. Bunu GETEM tarafından da görmedim bu arada. Yani daha önceki yıllarda bildiğim kadarıyla hocalara bazı eğitimler verilmiş ama 2019’da itibaren ben herhangi bir erişilebilir kapsayıcılık -BUSOS’taki Engelli Hakları Birimi’nde yapılanlar dışında- görmedim açıkçası. Farkındalık açısından çok kişisel bazıları gerçekten bir şeyler yapmak istiyor ve karşındaki kişi öğrenmeye açık olduğunda ya da işte o farklılıklara açık olduğunda iletişim kurarak ilerleyebiliyoruz ama işte “Ben bunu sana sağlayamam” … Birinci sınıfta aldığım matematik dersinde sınavdan telafi almak istemiştim ama oradaki sistemi ben kullanamadığım için telafi sağlayamayız dediler. Sonra ben de bunun zorluğundan bahsettim ancak öyle telafi verildi. Sürekli bir şeylerin peşinde olman gerekiyor sürekli bir şeyleri hatırlatman gerekiyor sürekli peşinde koşman gerekiyor. Benim en çok istediğim şey bu üniversite için en azından yani bizim registration’da bir profilimiz olsun dersi aldığında hoca beni görme engelli olduğumu işte ekran okuyucu kullandığımı böyle bir ihtiyacım olduğunu görebilsin.
Derse bu hazırlığı yapıp gelmiş olsun.
Evet ve şöyle bir durum da var. Benim göz yapımından dolayı görme engelli olduğum anlaşılmıyor. İlk derse gittiğimde ve eğer ders öncesinde hocayla konuşmamışsam panik halinde oluyorum. Acaba hoca fark edecek mi etmeyecek mi, o anda nasıl söyleyeceğim bu durumu? O yüzden ben derse gittiğimde “Evet benim bir öğrencim var görme engelli” bunu biliyor olarak gelmesini isterim.
Üniversite yönetimine kulüplere, topluluklara ve öğrencilere engelli bireylerin yaşamını kolaylaştırmak adına iletmek istediğin bir mesaj var mı?
Burada en temelinde erişilebilirlik ve kapsayıcılık diyeceğim. Ben bir kulüp ortamına gittiğimde beni görme engelli olarak değil, Özlem olarak görsünler isterim. Bir yandan da burada çok ince bir detay var. Evet; ben engelli kimliğimin benim adımın önüne geçmesini istemiyorum fakat baktığımızda da benim engelli olmamdan dolayı aslında herkesle aynı olmama halim de var, bunun kaçırılmaması gerekiyor. Benim erişilebilirlik ihtiyaçlarımın da gözetilmesi gerekiyor ya da bir şeylerde zorlanabileceğimin yani görmediğimin farkında olmalarını isterim. Ama bu noktada etiketlenmemek de isterim. Kulüplerin bence buna dikkat etmesi gerekir. Okul yönetimi artık şu inşaatları bitirsinler. Erişilebilir kampüs istiyorum. Sürekli böyle o kapalı yollardan girip nereden gireceğim nereden çıkacağım şimdi oluyor. Sürekli böyle bir yerlerden araçlar geçiyor nereden geçeceğini anlayamıyorsun. Bazen bir şeyler taşıyorlar onların düşme ihtimali var ya da rüzgârda savrulma ihtimali var o da çok tehlikeli. Yurtta kalan da çok fazla görme engelli öğrenci var ve inşaatlar hep bu tarafta bu noktada en azından orada çalışan insanların daha çok dikkat etmesi gerekiyor. Başka işte sitelerin erişilebilirliği olabilir, bir profil oluşturma olabilir, hocalara nasıl erişilebilir PowerPoint hazırlamak gerekir gibi konularda bilgilendirme yapılabilir. Bunun üzerine belki ellerinde bir döküman olabilir ya da bir atölye eğitimi alırlar. Bunların yapılması gerekiyor, belki bu biraz GETEM’in de sorumluluğunda olan bir şey. Orası da şu an yaprak dökümü gibi sallantıda. Engin Hoca da çünkü ayrıldı oradan o yüzden çalışmalar nasıl devam edecek bilmiyorum. GETEM’in de teknolojinin de gelişmesiyle kaynaklarını geliştirmesi gerekiyor. Ben PDR okuyorum. Bir kitap var asistanım bana erişilebilir hale getiriyor, Word dosyasına dönüştürüyor ben bu şekilde çözüyorum. Ama bu kitap bende kalıyor benden bir sonraki gelecek kişi aynı dersi alırsa yine onun kendi çözümünü bulması gerekiyor. Ama biz belki yapay zekayla ya da farklı yöntemlerle bu kitabı erişilebilir hale getirsek ve o kalıcı olsa herkes buna ulaşır.
Yedinci soruya geçiyorum. İki sorumuz kaldı. Üniversite yaşamına hazırlanırken erişilebilirlik ve hak temelli bir bakış açısıyla üniversitelerin hangi imkanlarına dikkat edilmesi gerektiğini düşünüyorsun. Yeni başlayacak öğrenciler için hangi kaynaklar veya destek sistemleri faydalı olabilir? Genel olarak ne beklemeleri lazım buraya gelecek öğrencilerin?
Bence ilk olarak yurtta mı kalacak, nerede kalacak bir buna bakılması gerekiyor. Biz şu an dairede dokuz kişiyiz toplam. Ben zorlanıyorum ve yani ekstra imkan da sunulmuyor. Atıyorum iki kişilik odalar olsaydı dört kişilik daire olsa atıyorum burada belki sadece biz kalabiliyor olsak daha etkili olabilir çünkü mutfak çok küçük bir tezgah var kullanamıyorsun. Sabah herkes kalktığında hareket etmekte zorlanıyorum ve çarpışıyoruz herkesle. Yani yurt imkanları şöyle, sağlık raporundan dolayı yurt çıkıyor. Burada şuna değinmek istiyorum biraz komik de bir deneyim. Sanırım ben üçüncü sınıftayken oda arkadaşım ya arkadaşımla oda kurmak istedim. Güney’de iki kişilik odaya geçelim diye düşünmüştük ve yurt müdürlüğünün bana attığı e-posta da şöyle yazıyordu sağlık durumunuzdan dolayı yurt hakkınız olduğu için oda kurma hakkınız yok. Şu an benim kaldığım odada sağlık raporu olan öğrencileri bu odaya alınıyorlar direkt. Bu bence isteyenin oda kurabileceği bir sistem olmalı. Sağlık raporu ile ben o odaya geçmek istiyorum deyince oraya geçebilmeli. Ama şu an öyle bir durum yok. Bunun haricinde kampüsün güncel durumu zor yani. Ama tabi sadece bunu göz önünde bulundurarak üniversite tercihini yapmak doğru mu değil mi orası da bir soru işareti. Okulun durumu zaten karışık nereye gider orasını da bilmiyoruz. Ya hak savunuculuğunun bence oturmuş bir düzeni var gelişmesi gereken yerler de var zaman zaman şey olabiliyor. Senden öncekiler yaptı, örneğini duyabiliyorsun ben burada biraz daha herkesin o biricik yolculuğunun da gözetilmesi gerektiğini düşünüyorum. Ben bir şeyde zorlanıyorsam bunu ben yapamıyorum değil de nasıl desteklenebilirim biraz buralara odaklanılması gerekiyor. Bu konuda biraz eksik kaldığımızı düşünüyorum üniversite olarak. Bence yeni başlayanların daha çok desteklenmesi gerekiyor burada eksiğiz diye düşünüyorum. İşte bir oryantasyon, bir kampüs turu yapılabilir. Hani burada bu var buraya bu şekilde gidebilir şeklinde. İşte benim GETEM’de aslında yapmak istediklerim de biraz bunlar. Yani belki bir mentorluk bir Buddy programı oluşturup yeni gelenlere en azından nereye nasıl erişebilir, kampüsün fiziksel durumu ya da işte hocalara nasıl ulaşılır bunların üzerinde durulması gerekiyor diye düşünüyorum. Çünkü ilk geldiğinde binalar karışık oluyor, yemekhaneye nasıl gidecek bilmiyor. Destek istediğinde destek geliyor bunun için de GETEM’e gitmek gerekiyor. Asistan desteği bence çok faydalı kismi zamanlı çalışan öğrenciler görme engellilerin asistanlığını yapıyor. Öğrenci asistanlar zorlandığımız materyallerin erişilebilirliği kısmında destek oluyorlar.
Peki GETEM’deki asistanların profesyonel kişiler olmaması seni kötü etkiliyor mu
İlk başladığımda zorlanıyordum. Çok zorlanıyordum çünkü ben de nasıl çalışmam gerektiğini bilmiyorum. Sonuçta yüzde yüz İngilizce bir okulda okuyoruz. Hazırlıkta çok zorlandım çünkü neyi nasıl yapacağımı asla bilmiyorum. Kimse bana neyi nasıl yapmam gerektiğini söylemiyor, o zaman pek çok noktada hayal kırıklığına uğradığımı hissettiğim zamanlar olmuştu. Neden biri bana destek olmuyor, niye birileri bana bir şey… Belki benim gitmem gerekiyordu. O da ayrı bir mesele ama biraz daha o okula uyumunun getirdiği aileden ayrılmanın yurtta kalmanın getirdiği pek çok zorlukta biraz birilerinin seni desteklemesini bekliyorsun. Ben şöyle rahatladım, kendi kendime çalışmayı öğrendikten sonra asistanıma belgeyi gönderiyordum ve başlıkların başlık stili olması gerekiyor, tabloları figürleri yazıyla betimlemen gerekiyor, işte iki sütunun aynı sayfada yer almaması gerekiyor vesaire diyorum asistan da belgeleri bana düzenleyip gönderiyordu ve ben ekran okuyucuyla takip edebiliyordum. Bu bana istediğim zaman çalışabilme özgürlüğünü getirdi. O yüzden de bence teknolojiyi kullanarak o kitapların erişilebilirliği sağlanmalı.
O zaman sekizinci soruya geçiyorum. Dünya engelliler gününde toplumun daha fazla dikkat etmesi gerektiğini düşündüğün konular neler Erişilebilirlik, haklar ve sosyal farkındalık açısından nelerin değişmesi gerektiğini düşünüyorsun?
Dünya engelliler günü dediğinde aklıma ilk gelen şey “sevgi her engeli aşar” postları beni sinir ediyor. Şimdi 3 Aralık’ta geliyorlar “sevgi her engeli aşar biz işte engellilerin yanındayız destekliyoruz” 3 Aralık’tan sonra hiçbir şey yok ortada. O yüzden bence sadece bir gün değil her an erişilebilirliğin düşünülmesi gerekiyor. Bir kadın olarak şunu belirtmeliyim ve aynı zamanda tesettürlü bir kadın olarak, insanların dokunmasından hiç hoşlanmıyorum. Yanıma geliyor ve bir anda koluma giriyor. Ben yurtdışında da bulundum Erasmus için insanların ilk sorduğu şey dokunabilir miyim, koluma girmek ister misin, beraber yürümek ister misin sorularıydı. Burada böyle gelip hani bir anda koluna giriyorlar. Ne yapıyorsun yani bir dur! Bu beni çok zorluyor. İnsanların hitap şekilleri de çok rahatsız edici. Mesela ilk defa gördüğün birisine siz dersin ama bana çok direkt sen diye hitap ederek geliyorlar. Ben rahatsız oluyorum. Bir siz desene tanımıyorsun çünkü beni. Buna dikkat edilmesi gerekiyor yani ben dışarı adım attığımda insanların gözünde görmeyen görme engelli biriyim. Engelli bir şey yapmakta zorlanan her an desteğe ihtiyacı olan birisiyim. Bence bir de insanlar göz yapımda herhangi bir farklılık olmadığı için algılayamıyorlar. Ben bahsetmiştim gözünüz görüyor mu sorusunu çok alıyorum. “Yardıma ihtiyacınız var mı” doğrusu bu. Benim görüp görmemem seni neden etkileyecek. Elimde baston var görmediğimi fark edebilirsin. Toplu taşıma da çok büyük sıkıntı. Anonslar zaman zaman çalışmayabiliyor ya da hangi durakta olduğunu anlamayabiliyorsun. O metro istasyonları aşırı karışık belki böyle bir sesli betimlemeleri olabilir. Ya da geçen aklıma şey geldi, staja giderken dedim ki keşke böyle bir uygulama üzerinden “ben şu an M2’ye biniyorum Şişhane çıkışında benim desteğe ihtiyacım var” desem ve orada çıkışta birbirini alıp çıkışa kadar eşlik etse. Yüz adımdan sonra şuraya döneceksin buraya döneceksin gibi çok çok basit şeyler de işimizi görür ama olmuyor yine de yok. Maalesef benim sanırım böyle. 3 Aralık dediğim de en çok sinir olduğum engelli kimliğinin çok ön planda tutulup bir gün “Aaa, evet. Bugün 3 Aralık destek…”. Şuna da çok deli oluyorum gözünü kapatıp bir şeyler denemeye çalışan insanlara. Eğer bir şeyler çözülecekse burada beni anlaması gerekir ve gözünü kapattığında o insan bir şey anlamıyor. Şimdi mesela seninle şu an yaptığımız gibi benim sorunlarımı dinlediğinde ve birlikte bir şeylere çözüm getirmeye çalıştığımızda bence de her şey çok daha erişilebilir olabilir. Hak savunuculuğu yapıyorsak hep birlikte ses geçirmemiz gerekiyor. Görme engelli olarak başka bir görme engelli kişinin deneyimlerini ben de tamam olarak anlayamam çünkü insanız ve hepimizin o eşsiz deneyimi giriyor yani işin içine bence bir gün dahil her gün kapsayıcılık erişilebilir bunları nasıl destekleyebiliriz ona dikkat etmeleri gerekir.
Görsel: Dadu Shin
Artı Dergi 